Με επίκεντρο την ενεργό πολιτειότητα και τη σχέση των παιδιών με τον δημόσιο χώρο, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Το παιδί, η πόλη και τα μνημεία» παρουσίασε στους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης τις δράσεις, τις συνεργασίες και τις δυνατότητες συμμετοχής για τη σχολική χρονιά 2026–2027.
Πώς μπορούν τα παιδιά να αποκτήσουν ουσιαστική σχέση με την πόλη τους; Να παρατηρήσουν τον δημόσιο χώρο, να αναγνωρίσουν τις ανάγκες της γειτονιάς τους, να εκφράσουν τις απόψεις τους και να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση του περιβάλλοντός τους;
Αυτή είναι η φιλοσοφία που βρίσκεται στον πυρήνα του εκπαιδευτικού προγράμματος «Το παιδί, η πόλη και τα μνημεία», το οποίο διανύει φέτος την 11η σχολική χρονιά του.
Την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, στο Δημαρχείο Αθηνών, πραγματοποιήθηκε η Εναρκτήρια Ενημερωτική Ημερίδα για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, με στόχο την ολοκληρωμένη ενημέρωση των εκπαιδευτικών για τη φιλοσοφία, τους στόχους, τη μεθοδολογία και τη δομή του προγράμματος, καθώς και για τις δυνατότητες που προσφέρει στα σχολεία που συμμετέχουν.
Κατά τη διάρκεια της ημερίδας παρουσιάστηκαν τα διαδοχικά στάδια υλοποίησης του προγράμματος, από τη δήλωση συμμετοχής και τη μεθοδολογική προετοιμασία έως τις επιμορφώσεις, τις εκπαιδευτικές επισκέψεις, την ανάπτυξη δράσεων από τις σχολικές ομάδες και την τελική παρουσίαση των μαθητικών έργων.
Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί γνώρισαν τους επιμορφωτές και τις επιμορφώτριες της νέας σχολικής χρονιάς, το διαθέσιμο εκπαιδευτικό υλικό και τα ψηφιακά εργαλεία, καθώς και τους πολιτιστικούς και εκπαιδευτικούς φορείς που συνεργάζονται με το πρόγραμμα, προσφέροντας στους μαθητές και τις μαθήτριες ευκαιρίες βιωματικής μάθησης σε μουσεία, ιστορικούς χώρους και διαφορετικές γωνιές της Αθήνας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στην υποστήριξη που παρέχεται στα συμμετέχοντα σχολεία καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς, αλλά και στην ανταλλαγή εμπειριών μέσα από τις παρουσιάσεις εκπαιδευτικών που υλοποίησαν το πρόγραμμα την προηγούμενη σχολική χρονιά.
Η έναρξη της ημερίδας στο Δημαρχείο Αθηνών
Η ημερίδα ξεκίνησε με ξενάγηση στο ιστορικό Δημαρχιακό Μέγαρο, κατά την οποία οι εκπαιδευτικοί είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν την ιστορία, την αρχιτεκτονική και την καλλιτεχνική κληρονομιά του κτηρίου.
Ακολούθησαν χαιρετισμοί από την Αντιδήμαρχο Αθηναίων Όλγα Δούρου, τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων Νικόλαο Πατρινό, τη Διευθύντρια Μουσείων της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων Μαρία Φλώρου και τον Γιάννο Θεοδούλου.
Τον χαιρετισμό της Δρ. Ευαγγελίας Καραγιάννη, Διευθύντριας Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Α΄ Αθήνας, ανέγνωσε εκ μέρους της η Δήμητρα Παπασταύρου, ενώ τον χαιρετισμό της Ζωής Πολυμεροπούλου, Προέδρου του Συμβουλίου Περιβαλλοντικής και Πολιτιστικής Εκπαίδευσης της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), ανέγνωσε η Έλλη Γουργουρίνη, διαχειρίστρια του προγράμματος.
Από την παρατήρηση στην ενεργό συμμετοχή
Η Έλλη Γουργουρίνη, διαχειρίστρια του προγράμματος, παρουσίασε τη φιλοσοφία, τους στόχους και τα βασικά στάδια υλοποίησής του, με επίκεντρο την ενεργό πολιτειότητα και τη βιωματική γνωριμία των παιδιών με τον δημόσιο χώρο.
Οι εκπαιδευτικοί ενημερώθηκαν για την πορεία του προγράμματος, από τη μεθοδολογική προετοιμασία και τις επιμορφώσεις έως τις εκπαιδευτικές επισκέψεις, τις σχολικές δράσεις και την τελική παρουσίαση των μαθητικών έργων στη Γιορτή Λήξης στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.
Παρουσιάστηκε επίσης η εκπαιδευτική και οργανωτική υποστήριξη που παρέχεται στα σχολεία καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς, καθώς και οι πρόσθετες παροχές για τα συμμετέχοντα σχολεία του Δήμου Αθηναίων: βιβλία για τις σχολικές βιβλιοθήκες και μία δωρεάν μετακίνηση με πούλμαν για εκπαιδευτική επίσκεψη.
Η μεθοδολογία: από τη διερεύνηση του δημόσιου χώρου στην ενεργό συμμετοχή
Η Μαρία Δημοπούλου, τέως Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, και η Καλλιόπη Κύρδη, τέως Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Α΄ Αθήνας, παρουσίασαν τη μεθοδολογική προσέγγιση του προγράμματος και εκπαιδευτικά εργαλεία που μπορούν να αξιοποιηθούν από τις σχολικές ομάδες.
Μέσα από τη συστηματική παρατήρηση, την έρευνα, τη συζήτηση και τη συνεργασία, οι μαθητές και οι μαθήτριες ενθαρρύνονται να ανακαλύψουν τον δημόσιο χώρο, να κατανοήσουν τις διαφορετικές χρήσεις και ανάγκες του και να διατυπώσουν τις δικές τους προτάσεις.
Η προσέγγιση αυτή συνδέει τη βιωματική μάθηση με τη δημοκρατική συμμετοχή και την ανάληψη πρωτοβουλιών, αναδεικνύοντας τον ρόλο του σχολείου στην καλλιέργεια υπεύθυνων και ενεργών πολιτών από μικρή ηλικία.
Εκπαιδευτικά και ψηφιακά εργαλεία για την εξερεύνηση της πόλης
Η Εύα Αθηναίου, υπεύθυνη οργάνωσης και σχεδιασμού δράσεων, και η Lenka Kanellia, υπεύθυνη επικοινωνίας και δημοσίων σχέσεων, παρουσίασαν εκπαιδευτικά και ψηφιακά εργαλεία του προγράμματος.
Μεταξύ αυτών, το εκπαιδευτικό υλικό «Τα ποτάμια της Αθήνας: Ο Ιλισός στον χρόνο», η διαδραστική εκπαιδευτική διαδρομή στον Εθνικό Κήπο, καθώς και η ψηφιακή εφαρμογή Kids4theCity, που μετατρέπει την εξερεύνηση της Αθήνας σε ένα διαδραστικό παιχνίδι γνώσης και παρατήρησης.
Τα εργαλεία αυτά συνδυάζουν τη βιωματική μάθηση με την τεχνολογία, ενθαρρύνοντας τους μαθητές και τις μαθήτριες να ανακαλύψουν την πόλη και τον δημόσιο χώρο με δημιουργικό και συμμετοχικό τρόπο.
Δημιουργικές επιμορφώσεις για τη νέα σχολική χρονιά
Σημαντική ενότητα της ημερίδας αφιερώθηκε στις επιμορφώσεις της νέας σχολικής χρονιάς, οι οποίες προσφέρουν στους εκπαιδευτικούς εργαλεία για την ανάπτυξη βιωματικών, συνεργατικών και δημιουργικών δραστηριοτήτων.
Τις θεματικές των εργαστηρίων παρουσίασαν:
- Έλλη Μερκούρη, ηθοποιός, θεατρολόγος και σκηνοθέτρια – Εργαστήρι Δημιουργικής Έκφρασης μέσω των παραστατικών τεχνών του θεάτρου, του χορού και της μουσικής.
- Αγνή Παχούλη, εκπαιδευτικός πληροφορικής – Εργαστήρι Ρομποτικής.
- Κατερίνα Ευαγγελάκου, παραγωγός, σκηνοθέτρια και σεναριογράφος – Εργαστήρι Οπτικοακουστικών Μέσων.
Μέσω βιντεοσκοπημένων χαιρετισμών και παρουσιάσεων των εργαστηρίων τους συμμετείχαν επίσης:
- Ελένη Σβορώνου, συγγραφέας – Εργαστήρι Δημιουργικής Γραφής.
- Γιώργος Ευγενικός, αφηγητής και δάσκαλος αφήγησης – Εργαστήρι Ιστόρησης και Podcast.
Από το θέατρο και την αφήγηση μέχρι τη ρομποτική και την οπτικοακουστική δημιουργία, οι επιμορφώσεις δίνουν στους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα να εμπλουτίσουν τις παιδαγωγικές τους προσεγγίσεις και να ενθαρρύνουν την έκφραση, τη συνεργασία και τη δημιουργική συμμετοχή των παιδιών.
Μουσεία, πολιτιστικοί χώροι και εκπαιδευτικές διαδρομές: οι συνεργασίες του προγράμματος
Ένα από τα σημαντικότερα μέρη της ημερίδας ήταν η γνωριμία των εκπαιδευτικών με τους συνεργαζόμενους φορείς του προγράμματος και τις εκπαιδευτικές δράσεις που μπορούν να αξιοποιήσουν οι σχολικές ομάδες κατά τη διάρκεια της χρονιάς.
Εκπρόσωποι μουσείων, πολιτιστικών οργανισμών και εκπαιδευτικών χώρων παρουσίασαν τις δυνατότητες επισκέψεων και ξεναγήσεων, τις θεματικές των εκπαιδευτικών τους προγραμμάτων και τους τρόπους με τους οποίους οι δράσεις αυτές μπορούν να ενταχθούν στην εργασία των μαθητών και των μαθητριών.
Στην ημερίδα παρουσιάστηκαν:
- Ιστορικό Αρχείο Δήμου Αθηναίων: Η Βάσω Σφήκα παρουσίασε εκπαιδευτικά προγράμματα που αξιοποιούν ιστορικές πηγές και αρχειακό υλικό, μεταξύ άλλων για την προσέγγιση της δημοκρατίας και της συμμετοχής στα κοινά.
- Ίδρυμα Γεωργίου Ζογγολόπουλου: Η Υβόννη Θεοδωρίδη παρουσίασε εκπαιδευτικές δυνατότητες γνωριμίας με τη γλυπτική και τη σχέση της με τον δημόσιο χώρο.
- Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων: Η Βικτώρια Ζυγούρου και η Στέιση Βεντούρα παρουσίασαν προσεγγίσεις που συνδέουν την τέχνη με τη δημιουργική έκφραση, την παρατήρηση και τη συμμετοχή των παιδιών.
- MONUMENTA: Η Ειρήνη Γρατσία παρουσίασε εκπαιδευτικούς περιπάτους και διαδρομές στην πόλη, μεταξύ άλλων μια διαδρομή αφιερωμένη στα θέατρα και τους κινηματογράφους της Αθήνας των δεκαετιών του 1930 και του 1940.
- Μουσείο Μαρία Κάλλας και εκπαιδευτικά προγράμματα της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων: Η Δανάη Μέγα παρουσίασε εκπαιδευτικές δράσεις που συνδέονται με το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου, το Μουσείο Μαρία Κάλλας και τη Δημοτική Αγορά Κυψέλης.
- Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών: Ο Νίκος Έξαρχος παρουσίασε δυνατότητες γνωριμίας των μαθητών με την καλλιτεχνική δημιουργία και τον χώρο της Σχολής.
- Εθνική Γλυπτοθήκη: Η Αουρόρα Μάρκο παρουσίασε εκπαιδευτικές προσεγγίσεις που φέρνουν τα παιδιά σε επαφή με τη γλυπτική και τις συλλογές της.
- Το έργο της Συντήρησης: Η συντηρήτρια αρχαιοτήτων Αμαλία Σιάτου παρουσίασε τη σημασία της προστασίας και της φροντίδας των μνημείων, αναδεικνύοντας την ευθύνη όλων μας απέναντι στην κοινή πολιτιστική κληρονομιά.
Οι συνεργασίες αυτές διευρύνουν τις δυνατότητες του σχολείου να αξιοποιεί την πόλη ως χώρο εκπαίδευσης, έρευνας και συμμετοχής, ενθαρρύνοντας παράλληλα τον σεβασμό προς τον δημόσιο χώρο και τα κοινά αγαθά.
Οι σχολικές κοινότητες μοιράζονται τις εμπειρίες τους
Ιδιαίτερη θέση στην ημερίδα είχαν οι παρουσιάσεις εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα κατά τη σχολική χρονιά 2025–2026 και μοιράστηκαν παραδείγματα από την εφαρμογή του στην πράξη.
Η Θεοδώρα Μπέτσα από το 16ο Νηπιαγωγείο Αθηνών παρουσίασε μια εκπαιδευτική προσέγγιση με επίκεντρο το Γηροκομείο Αθηνών, τη σχέση των παιδιών με τη γειτονιά και τη δυνατότητά τους να διατυπώνουν ιδέες για τον χώρο γύρω τους.
Οι Θεοδώρα Ίτσκου και Θεοδώρα Κασκούτη από το 96ο Νηπιαγωγείο Αθηνών παρουσίασαν το πρόγραμμα «Ο Γύρος της Αριστοβούλου», μέσα από το οποίο τα παιδιά εξερεύνησαν τη γειτονιά τους στα Πετράλωνα, παρατήρησαν το περιβάλλον τους και ανέπτυξαν δημιουργικές δραστηριότητες που συνδέουν το σχολείο με την πόλη.
Η Νίκη Κωνσταντίνου – Σγουρού από το 26ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών παρουσίασε τη δράση «Διαδρομές στην Κυψέλη: ένα βιβλίο για τα πουλιά που ζουν στη γειτονιά μας». Οι μαθητές και οι μαθήτριες του τμήματος υποδοχής παρατήρησαν το περιβάλλον τους και δημιούργησαν ένα πολύγλωσσο εικονογραφημένο βιβλίο, συνδέοντας τη φύση της πόλης με τη δημιουργική έκφραση, τη γλωσσική ποικιλομορφία και τη συνεργασία.
Οι παρουσιάσεις αυτές ανέδειξαν πώς η φιλοσοφία και η μεθοδολογία του προγράμματος μετατρέπονται σε συγκεκριμένες εκπαιδευτικές εμπειρίες, μέσα από τις οποίες ακόμη και τα μικρότερα παιδιά μπορούν να παρατηρούν κριτικά το περιβάλλον τους, να συνεργάζονται, να δημιουργούν και να συμμετέχουν ενεργά στη ζωή της κοινότητάς τους.
Η ενεργός πολιτειότητα ξεκινά από το σχολείο
Με τη συμπλήρωση δέκα χρόνων δράσης και την έναρξη της 11ης σχολικής χρονιάς, το «Το παιδί, η πόλη και τα μνημεία» συνεχίζει να αναπτύσσει μια εκπαιδευτική προσέγγιση που τοποθετεί τα παιδιά στο επίκεντρο της σχέσης ανάμεσα στο σχολείο και την πόλη.
Η ενεργός πολιτειότητα δεν αποτελεί μια αφηρημένη έννοια. Καλλιεργείται όταν τα παιδιά μαθαίνουν να παρατηρούν όσα συμβαίνουν γύρω τους, να ακούν διαφορετικές απόψεις, να συνεργάζονται, να αναγνωρίζουν προβλήματα και να διατυπώνουν προτάσεις.
Κάθε σχολική διαδρομή, κάθε συζήτηση για τη γειτονιά, κάθε δημιουργική παρέμβαση και κάθε συνεργασία με την τοπική κοινότητα μπορεί να αποτελέσει ένα μικρό αλλά ουσιαστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Ευχαριστούμε θερμά όλους τους εκπαιδευτικούς, τους επιμορφωτές, τις επιμορφώτριες, τους εισηγητές και τους συνεργαζόμενους φορείς που συμμετείχαν στην ημερίδα και συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας εκπαιδευτικής κοινότητας με επίκεντρο τα παιδιά και την πόλη.
Γιατί τα παιδιά δεν είναι μόνο οι αυριανοί πολίτες. Είναι ήδη μέλη της πόλης, με φωνή, ιδέες και δικαίωμα συμμετοχής.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Το παιδί, η πόλη και τα μνημεία» αποτελεί πρωτοβουλία του Δήμου Αθηναίων και υλοποιείται από την Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και με τον συντονισμό του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου.
Για τη σχολική χρονιά 2026–2027, το πρόγραμμα τελεί υπό την Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα.
Οι δράσεις του εντάσσονται στην υλοποίηση του Culture is Athens / Πολιτισμός είναι η Αθήνα.
